Święty Franciszek z Asyżu

Franciszek był pełen zapału młodości. Z postaci był wzrostu poniżej średniego, zbudowany delikatnie i cery śniadej. Z ciemnych oczu biła nieskazitelna prawość i niezwykła skłonność do entuzjazmu. Trzymał się prosto i poruszał szybko. Głos miał czysty, melodyjny i mocny. Szczycił się popularnością, zdobytą wśród wesołej młodzieży miasta. Umysł żywy, dowcip bystry, niezmordowana energia, niezmienna uprzejmość – czyniły ze wesołego towarzysza, kochanego przez wszystkich. Pewna kapryśna fantazja i oryginalność przy wielkiej śmiałości zjednały Mu sympatię grona młodzieży oddanej wesołym wybrykom i swawoli. Jednakże popularność swą zawdzięczał głównie hojności, z jaką rzucał pieniędzmi. Ojciec Jego zamożny kupiec, zostawiał Mu pod tym względem nieograniczoną swobodę, a Franciszek nie pozwalał, by pieniądze leżały w sakiewce. Przyjaciele i znajomi zdziwieni Jego rozrzutnością, mawiali „ żyje jak książę, a nie jak syn Piotra Bernardone”. Piotra jednak nietylko nie martwiła rozrzutność syna, lecz Go raczej cieszyła. Sam był ambitny i być może widział w popularności Franciszka wśród młodzieży miejskiej zapowiedź przyszłych godności syna w radzie miasta, spodziewał się, że zostanie kiedyś konsulem.
Franciszek jednak sięgał w swych marzeniach jeszcze wyżej. W tym czasie nie wiedział sam jeszcze dokładnie, do czego dąży. Marzył o sławie i zaszczytach, nie posiadał jednak określonego pojęcia, w jaki sposób tę sławę zdobędzie.
Uroczystości miejskie, na których Franciszek wodził, miały w przyszłości zamienić się na turnieje rycerskie i miłosne, gdzie rycerze walczą na kopie, a poeci śpiewają słodkie pieśni. Franciszek był pewien, że zarówno jednych jak i drugich przewyższy wszystkich współzawodników. Nie miał On wielkiego zamiłowania do wiedzy książkowej, przekładał życie czynne pod otwartym niebem, niemniej jednak uczył się z zapałem romansów o Okrągłym Stole, o bohaterskich czynach Rolanda i innych sławnych rycerzach. W ten sposób Franciszek snuł dalej swoje marzenia tymczasem zaś dokoła Niego wrzały zacięte spory o reformę Kościoła, a prorocy przepowiadali straszne kataklizmy i świt nowej ery.
Długotrwałe więzienie, które Franciszek musiał przeżyć jako więzień podkopało Jego zdrowie. Po powrocie do domu rodzinnego uległ silnemu atakowi febry, który omal nie położył końca Jego życiu. W ciągu długich tygodni, gdy Franciszek leżał złożony niemocą, nawiedziła Go po raz pierwszy myśl o życiu zgoła odmiennym od tego, o jakim dotąd marzył, o życiu poświęconemu Bogu.
Głos ten wniósł jednak niepokój do Jego myśli i serca, a niepokój ten miał trwać tak długo, dopóki nie zdał sobie sprawy skąd on płynie i nie poszedł za jego nakazem. Wraz z powrotem do zdrowia opanowały Go na nowo dawne marzenia o przygodach i sławie. Ogarnął Go znowu zapał do życia, do świata, który w wyobraźni malował sobie jako krainę czarów. Pierwsze rozczarowanie spotkało Go po raz pierwszy, gdy udał się na przechadzkę. I po raz pierwszy ta żywa przyroda zawiodła Go. Głucha cisza była odpowiedzią na Jego wołanie, nie doznał żadnych wrażeń, wszystko co raduje oczy nie zdołało Go zachwycić.
Różnorodne wypadki związane z walką przeciwko Perugji, ciężka próba choroby, pogłębiły Jego charakter. Nie zadowoliło Go już życie młodzieńcze jakie wiódł dotychczas. Zapragnął rozpocząć życie godne człowieka dojrzałego.
Udał się więc na kolejną wojnę jako rycerz. Pierwszego wieczoru przybył do Spoleto i zatrzymał się tam na noc. Gdy Franciszek był pogrążony w śnie usłyszał głos, który mówił do Niego „Franciszku komu lepiej służyć panu czy słudze?’’ Zdziwiony Franciszek odpowiedział „ Oczywiście lepiej służyć panu”. Czemuż teraz – zapytał głos – czynisz pana ze sługi”. Nagle światło spłynęło do Jego duszy i zapytał z pokorą „ Panie, co chcesz bym czynił?” „Wróć – rzekł głos – do swego miejsca urodzenia, tam dowiesz się co masz czynić”. Zupełnie już rozbudzony, Franciszek począł rozmyślać nad tym wydarzeniem. Nie mógł wątpić dłużej, głos ten był oddźwiękiem tych niepokojących myśli, jakie nawiedzały Go w czasie choroby. Były one zbyt realne, by je można było lekceważyć. Wstał o świcie, a potem bez zwłoki, ze spokojną postawą i zimną krwią wsiadł na konia i wrócił do Asyżu. Zostawiał poza sobą wszystkie marzenia o światowej sławie. Wiedział, że musi czekać na przyrzeczone słowa, które miały Mu wszystko wyjaśnić. Najlepszym dowodem rozwagi i spokoju Franciszka jest fakt, że czekał cierpliwie i nie myślał zrywać nagle z dotychczasowym życiem. Zaczął się na nowo zajmować sprawami swego ojca, zajął poprzednie miejsce wśród młodzieży miejskiej, która Go wybrała na prowodyra wszystkich zabaw. Zabawy jednak nie dawały Mu już dawnej pełni uciechy i przyjemności. Prezydował On dalej na ucztach wyprawianych przeważnie dzięki Jego hojności, w których uczestniczyła cała wytworna i bawiąca się młodzież Asyżu. Gdy się najedli i napili dosyta, wychodzili na miasto i przechadzali się gromadkami po ulicach śpiewając na całe gardło. Tymczasem w ciemnych i krętych uliczkach miasta żył tłum nędzarzy zgłodniałych i obdartych, których jedyną przyjemnością było przypatrywanie się pochodowi wspaniale przystrojonych i sytych synów kupców i szlachty. Od czasu powrotu ze Spoleto Franciszek zaczął uświadamiać sobie coraz bardziej kontrast pomiędzy życiem tych nędzarzy, a życiem swego bezpośredniego otoczenia. Czuł, że z dniem każdym wśród przyjaciół staje się coraz bardziej obcym. Żył wprawdzie pomiędzy nimi, żartował, ale sercem był już od nich daleko. Często usuwał się od towarzystwa swych przyjaciół i wymykał się za miasto, aby modlić się w samotności. Nie śmiał jeszcze przed nikim zdradzić swej tajemnicy, ale wstręt do dawnego życia zaczął Mu ciążyć ponad wszelką miarę. Dręczony niepokojem Franciszek postanowił odbyć pielgrzymkę do grobu apostołów Piotra i Pawła. Razu jednego, gdy szedł się pomodlić do Świętego Piotra przyszła Mu do głowy myśl, która odrazu zamieniła się w postanowienie. Oto sam na dzień jeden stanie się żebrakiem i przekona się, czym jest takie życie. Łatwiej było Mu to uczynić wśród obcego tłumu. Niejednokrotnie, w okresie poprzedzającym pielgrzymkę do Rzymu, Franciszek uważał siebie za tchórza, gdyż skrępowany przesądami Swojej sfery ukradkiem tylko odwiedzał ubogich. Tu w Rzymie, sprawa nie wymagała tak wielkiej odwagi.
W zamian za sute wynagrodzenie, jeden z żebraków zgodził się pożyczyć Mu swoje łachmany. Przez dzień cały stał Franciszek u drzwi Bazyliki Świętego Piotra, prosząc o jałmużnę. Przy pewnym wysiłku wyobraźni poczuł się istotnie prawdziwym żebrakiem. Wieczorem stał się znowu synem bogatego kupca Piotra Bernardone. Wracając do domu na noc Franciszek uczuł, że oddalił się od domu ojcowskiego i że znalazł nowe węzły rodzinne. Franciszek uczuwał także coś jakdyby dumę jak człowiek, który pokonał własną słabość i stał się panem samego siebie.
Pewnego dnia matka Franciszka zastała ku swemu zdziwieniu stół zastawiony jak na przyjęcie licznych gości. Zapytała wtedy o nazwiska i liczbę zaproszonych. Franciszek odrzekł, że wyprawił ucztę dla wszystkich głodnych poczym rozdał ubogim, oczekującym pod drzwiami, przygotowane potrawy. Uważał, że prawdziwe miłosierdzie i uprzejmość sąsiedzka wymaga, aby oddał im to, co się znajduje na Jego własnym stole. Wreście nadeszła chwila, gdy mógł ujawnić w pełni uczucia, które Go ożywiały. Był na przejażdżce i wracał konno do miasta, gdy spotkał na drodze trędowatego. Na widok jego ohydnej szpetoty, Franciszek zadrżał ze wstrętu, jakiego doznawał zawsze wobec tej strasznej choroby. Dawniej cisnął by mu pieniądz i odjechał czemprędzej, ale teraz serce Jego przeniknęła litość, która nie pozwoliła Mu tego uczynić. Zszedł z konia, wręczył biedakowi jałmużnę i ucałował jego ręce. Potem objął go i ucałował po bratersku. W tym momencie Franciszek zerwał ostatecznie wszystkie więzy, które Go jeszcze krępowały. Pocałunek jaki złożył trędowatemu był hołdem, złożonym nowej władzy Jego życia: ubóstwu i cierpieniu. Od tej chwili stał się ich sługą. Odwiedzał ich, pocieszał, zanosił im jałmużnę. Ilekroć wręczał im datek, całował im ręce. Upłynęło już kilka miesięcy od owej nocy w Spoleto, kiedy Franciszek usłyszał głos tajemniczy: od tej chwili oczekiwał ciągle wezwania swego mistrza Jezusa Chrystusa. Przyjmował jako pochodzące od Boga, wszystko, co Go spotkało. Nie wątpił, że sam Chrystus pozwolił Mu spotkać trędowatego, że skłonił Go do ucałowania tego biedaka i w ten sposób skierował Go na właściwą drogę. Czuł wyraźnie, że nowe życie, które się Mu objawiło było darem Boga i, że powinien oddać mu się bez zastrzeżeń. Gdy niepokój dręczył silniej Jego duszę, udawał się do biskupa i prosił, Go o radę. Wracał stamtąd uspokojony i pokrzepiony na duchu. Biskup wnosił ze wszystkiego, że Franciszek zostanie zakonnikiem, lub wstąpi do stanu duchownego. Franciszek żył pogrążony w tajemnicy własnego życia, oczekując rozkazów boskiego Mistrza. Jest w okolicach Asyżu zbudowany na stoku pagórka mały kościółek pod wezwaniem Świętego Damiana. Razu pewnego Franciszek przechadzał się w pobliżu małej budowli, patrząc ze wzruszeniem na kościółek, rozpadający się w gruzy o, który nikt nie dbał. Nagle uczuł chęć wejścia do środka. Wszedłszy ukląkł przed wielkim ołtarzem. Wten usłyszał głos, jagdyby wychodzący z krucyfiksu: „ Franciszku odbuduj Mój Kościół”. Franciszek bardzo zdziwiony, a nawet przestraszony brzmieniem tego głosu, zdał sobie wreszcie sprawę, że to Jego Mistrz doń przemawia. Franciszek wstał z klęczek i udał się do księdza, opiekującego się kościołem. Franciszek wręczył Mu znaczną kwotę pieniędzy i rzekł „Oto pieniądze na oliwę, proszę o utrzymanie zapalonej lampy przed krucyfiksem”. Potem poszedł dalej, lecz uniesienie Jego trwało, miał ciągle przed oczyma Ukrzyżowanego, słyszał Jego słowa. Wszystko się wyjaśniało, ujawniało stawało wyraźnym. Rycerz – sługa Chrystusowy nie pytał o nic, nie sprzeciwiał się odpowiedzią Jego była miłość i posłuszeństwo. Franciszek prosił księdza z San Damiano o największą łaskę o pozwolenie zamieszkania w pustelni. Zapragnął bowiem zamieszkać tam, gdzie Jego usługi były potrzebne, z drugiej zaś strony przestało Mu się podobać życie, jakie prowadzono w domu rodzinnym. Ksiądz zgodził się udzielić Franciszkowi schronienia. Tymczasem ojciec Franciszka, powróciwszy do Asyżu, zaniepokoił się nieobecnością syna. Gdy upłynęło dni kilka, a Franciszka nie było, wszczął poszukiwania i dowiedział się prawdy.
Wiadomości te zarówno zmartwiły jak i rozgniewały Piotra Bernardone. Zabrał kilku przyjaciół i udał się do Franciszka, aby położyć kres tym szaleństwom. Franciszek jednak uprzedzony wcześniej o postawie ojca znikł przed jego przybyciem niepodobna było Go odnaleźć. Gdy tylko Franciszek zamieszkał w San Damiano, w obawie przed ojcem szukał na wszelki wypadek schronienia. Znalazł też głęboką grotę, gdzie mógł się bezpiecznie ukryć. Tam się właśnie schronił, gdy Go uprzedzono przed przybyciem ojca. Ukrywał się tam przez cały miesiąc, obawa Jego była tak wielka, że w biały dzień lękał się, wyjść z groty. Jedyny przyjaciel, który znał Jego kryjówkę, przynosił Mu w największej tajemnicy pożywienie.
W mroku samotności Franciszek żył w ścisłym zjednoczeniu ze swym boskim Mistrzem, nowe światło rozjaśniało Mu umysł, nowe siły krzepiły Mu serce. Lecz nadszedł dzień, gdy uczuł, że niegodnym Majestatu Pana, któremu służył jest ukrywanie się w ciemnej jaskini przed gniewem ludzi. Prawdziwy rycerz nie ucieka w godzinie walki. Musi więc żyć jawnie, aby dać świadectwo Panu i cierpieć w razie potrzeby. To też zdając się na Mistrza, któremu służył, wyszedł z groty i ukazał się na ulicach Asyżu. Różnił się On teraz bardzo od wesołego młodzieńca, jakim był tak niedawno. Walka wewnętrzna, którą stoczył, posty, umartwienia – wyczerpały Jego siły fizyczne, był wychudzony, a twarz Jego nabrała martwej bladości. Asyż jest małym miasteczkiem, to też Piotr Bernardone dowiedział się zaraz o powrocie syna. Wybiegł na ulicę, a schwyciwszy Franciszka, przywiódł Go do domu i zamknął w ciemnej komorze. Po uwolnieniu przez matkę Franciszek wrócił do San Damiano z jej błogosławieństwem. Gdy Piotr Bernardone powrócił z podróży nie zastał Franciszka. Zaślepiony gniewem, udał się ponownie na poszukiwanie syna. Udał się też do domu komunalnego i wniósł na ręce konsulów skargę, w której żądał zwrotu pieniędzy zabranych przez syna. Złożył równocześnie wniosek o pozwolenie na wydziedziczenie Franciszka. Wyprawili wtedy herolda z wezwaniem, aby Franciszek wstawił się przed trybunałem konsularnym. Jednak Franciszek stawia opór i odmawia stawiennictwa. Twierdzi bowiem, że poświęcił się stanowi duchownemu i zatem nie podlega prawom świeckim, lecz kurji biskupiej. Piotr zwrócił się wtedy do biskupa Gwido i przedstawił mu swoją prośbę. Gdy Franciszek otrzymał wezwanie biskupa, odpowiedział: „Stanę z radością przed trybunałem biskupa, gdyż jest on ojcem i władcą dusz”.
Biskup osądził, że Franciszek powinien oddać ojcu pieniądze. Franciszek postąpił wtedy naprzód niosąc w ręku pieniądze i wyrzekł te słowa: „Panie oddam memu ojcu nietylko pieniądze, ale również i ubranie, które mam na sobie, a które do niego należy”. To mówiąc zdjął ubranie i złożył je przed biskupem. Biskup przyjął Franciszka jak nowo narodzonego dla Kościoła syna. W rzeczywistości był to dzień jego ślubu znalazł wreszcie i poślubił ubóstwo – panią swego serca.
Ona to wycisnęła na życiu Franciszka piętno szlachetności i szczególnej wielkości. Franciszek wrócił do San Damiano, nie mógł jednak zamieszkać narazie tam na stałe. Musiał na czas pewien opuścić Asyż i jego okolice i znaleźć się sam na sam ze swoją duszą. Musiał mieć czas, aby pojąć swoje szczęście i przywyknąć do wolności. Franciszek przystąpił do wykonania zadania, które nakazał Mu głos tajemniczy. Nie rozumiał jeszcze całej doniosłości wezwania:„Idź i napraw mój kościół”. Odziany w tunikę z pasem skórzanym chodził Franciszek żebrząc o kamienie, o wapno i o wszystkie materiały potrzebne do odbudowy Kościoła. Niektórzy nazywali Go szaleńcem inni o sercu mniej zatwardziałym, dawali Mu to, o co prosił.
Następnie Franciszek uginając się pod ciężarem użebranych kamieni, powracał do San Damiano. Z pomocą życzliwych wieśniaków, przystąpił do odbudowy Kościoła. Franciszek codziennie pracował przy odbudowie murów Kościoła nie zapominał jednak o swoich przyjaciołach trędowatych i poświęcał im znaczną część czasu. Razu pewnego napotkał na drodze trędowatego i ucałował go w usta. Natychmiast mówi Święty Bonawentura – trąd znikł.
Franciszek żebrzący od drzwi do drzwi stał się znaną postacią na ulicach Asyżu. W tej codziennej wędrówce nie odbywało się wszakże bez cierpień i upokorzeń. Najcięższy ból zadawało Mu wrogie stanowisko ojca. Ilekroć Piotr Bernardone spotkał syna, tylekroć zasypywał Go przekleństwami. Czas płynął. Franciszek uczył się stopniowo pojmować Swoje powołanie. Zaczynał odnajdywać ślady Zbawiciela w cierpieniach i pięknie, w smutku i radości. Dusza Jego czekała na nowe wezwanie Mistrza, jedynego przewodnika, a czekała cierpliwie. Franciszek słuchał Mszy w kaplicy Porcjunkuli. Ewangelia na ten dzień zawierała słowa „A szedłszy, przepowiadajcie, mówiąc, iż przybliżyło się królestwo niebieskie. Nie miejcie złota, ani srebra, ani dwóch sukien, ani butów, ani laski”. Według zwyczaju słuchał Franciszek uważnie ewangelii. Księga ta była dla Niego rzeczywiście księgą żywota. Ponieważ jednak obawiał się, że nie dość dobrze zrozumiał, poprosił kapłana po Mszy, aby odczytał ten fragment i wytłumaczył Mu jego znaczenie. Poczym bez cienia wahania począł wołać: „Tego właśnie szukałem, tego właśnie serce Moje oddawna pragnie”. Gdy tylko wątpliwości Jego zostały rozproszone zrzuca obuwie, ciska laskę, zdejmuje z siebie drugą suknię, a ponieważ chce zbliżyć się bardziej do swego boskiego Mistrza ukrzyżowanego, przeto sporządza sobie odzież w kształcie krzyża. Zamiast pasa owiązuje się sznurem dokoła bioder. Dla Niego było to uroczyste pasowanie na rycerza Chrystusowego.
W ten sposób Franciszek wziął na ramiona brzemię swego życia. W połowie wiosny Franciszek nie był już samotny w Porcjunkuli. Jego pierwsi uczniowie- Franciszek nazwał ich braćmi w rycerskim zakonie Pani Ubóstwo- już się dokoła Niego zebrali. Byli to Bernard da Quintavalle, Piotr Cathanii i Idzi.
Franciszek był do głębi rozradowany, gdyż Bóg dał Mu przyjaciół i wiernych towarzyszy. Upłynęło zaledwie kilka miesięcy od chwili gdy Franciszek zmienił życie, a już stał na czele małej gromadki uczniów. Nie szukał ich, wszyscy sami do Niego przyszli natchnieni jednym duchem. Z pustelnika Franciszek przemienił się w apostoła. Był teraz wodzem mężnego oddziału w służbie świętego Ubóstwa. Ogarnęła Go żarliwość apostolska, która skłaniała Go do niesienia dobrej nowiny w świat i zdobywania dusz dla Chrystusa. Bracia o ile nie byli w drodze, aby dać świadectwo Ewangelii, pielęgnowali trędowatych, pomagali wieśniakom w pracach rolnych, oddawali przeróżne usługi w zamian za pożywienie. Franciszek razu pewnego miał wyraźne widzenie, że zakon Ubóstwa staje się wielką armią i podbija ziemię całą. Zrozumiał, że posłannictwo Jego wyda owoce, i że ruch na którego czele stanął nie będzie bezpłodny. To bractwo ubóstwa, miało się rozszerzyć po całej ziemi potrzebowało zatem jakiegoś ściśle określonego poręczenia, pochodzącego od władzy widzialnej. Instynktowo Franciszek zwrócił się do papieża, namiestnika Chrystusowego na ziemi. On w imieniu Chrystusa przyjmie przysięgę od braci, nada im prawa będzie ich panem na ziemi. Franciszek i jego towarzysze szukali rady w modlitwie, poczym postanowili udać się do Rzymu i starać się o posłuchanie u papieża.
Dłuższe dni ułatwiały podróż ubogim braciom, którzy zaledwie odziani, śpieszyli do Rzymu. Serce Franciszka było przepełnione radością. Miał w ręku spisaną regułę życia, dokument związku swego z Panią Ubóstwo. Nie wątpił o uzyskanie aprobaty papieża. Pewnej nocy Franciszek miał sen: oto szedł drogą, przy której rosło wyniosłe drzewo przedziwnej piękności. Nagle On sam urósł tak, że dosięgnął szczytu drzewa i mógł w ten sposób bez trudu zgiąć je do ziemi. W Jego przekonaniu pochodził on z natchnienia Bożego i był przepowiednią, zwiastującą triumf Ubóstwa. Franciszek przedstawił regułę życia, jakie za Sankcją papieża prowadzić zamierzał. Wyraził postanowienie, że żyć będzie w bezwzględnym ubóstwie, bez żadnych zarobków poza ufnością w Opatrzność Boską i miłosierdzie ludzkie. Wszyscy jednak uznali, że reguła przechodzi granice ludzkich sił. Jeden człowiek nie podzielał tylko ogólnej opinii był to kardynał Jan de Santo Paulo, który zabrał głos, aby odeprzeć zarzuty.
Jeśli – rzekł odrzucimy prośbę tego człowieka jako coś nowego, zbyt trudnego do wykonania, to strzeżmy się byśmy się nie sprzeciwili Ewangelii Chrystusowej. Na te słowa papież Innocenty III rzekł do Franciszka: „ Idź, mój synu, i proś Boga, aby raczył nam objawić swoją wolę skoro ją wyraźnie poznamy zatwierdzamy z większą pewnością twoje pobożne zamierzenia”. Były to dla braci chwile wielkiego niepokoju, ale Franciszek ufał. Gdy Franciszek wstawił się na audiencji u papieża do którego został niebawem wezwany, papieżowi przypomniał się dawny sen: oto pewnej nocy śniło Mu się, że Kościół świętego Jana Laterańskiego, matka chrześcijańskich kościołów miał się rozpaść w gruzy, lecz jakiś zakonnik małego wzrostu podtrzymywał budowę na swych barkach. Stało się dla niego teraz jasne, że tym zakonnikiem był Franciszek. To też bez najmniejszego wahania okazał Mu swą dobrą wolę, udzielając słownej aprobaty dla reguły, którą mu przedstawiono. Wtedy Franciszek przyrzekł posłuszeństwo papieżowi, poczym papież kazał braciom przyrzec posłuszeństwo Franciszkowi. W ten sposób rodzina franciszkańska została oficjalnie ustanowiona, przyjęta prowizorycznie do hierarchii kościelnej. Jako przezorny mąż stanu, Innocenty wstrzymał udzielenie ostatecznej aprobaty do chwili, gdy nowe zgromadzenie przetrwa próbę czasu. Po audiencji u papieża Franciszek i jego towarzysze opuścili Rzym, ożywieni tylko jedną myślą okazać się godnymi zaufania papieża. Po powrocie z Rzymu Franciszek zaczął głosić kazania na placach publicznych i w kościołach. Pierwszym kościołem w którym głosił słowo Boże, był mały kościół świętego Jerzego. Franciszek był typowym Włochem z temperamentu i charakteru. Nieświadomie bez wysiłku tłumaczył swoje myśli ruchami. Słowa Jego tchnęły zapałem całym ciałem podkreślał treść tego co mówił. Posiadał w stopniu najwyższym cechę właściwą mówcy, który ma dar wzruszenia ludzi, głos harmonijny, podatny do modulacji. Wątła postać, niezwykłe wychudzenie czyniły go niepozornym, wrodzona subtelność rysów niknęła przy grubej i prostaczej odzieży: ona to przede wszystkim rzucała się w oczy. Ale skoro usta otworzył, zapominało się o jego wyglądzie: wewnętrzny ogień ducha płonął w jego słowach i olśniewał blaskiem prawdy umysły słuchaczy. Moc Franciszka tkwiła w nim samym, a nie w Jego słowach. Był jako płomień, który podsyca gasnącą wiarę słuchaczy. Serce Franciszka tkwiło w niebiosach, oczy zwracały się wzwyż i chciał cały świat porwać w górę za sobą. Ci co słuchali Jego nauk doznawali uczucia, że znaleźli się nagle przed obliczem Boga. We wszystkich kazaniach Franciszek nie omieszkał nigdy przedstawić swym współobywatelom dobrodziejstw pokoju i wzajemnej miłości.
Franciszek zaprowadził taki porządek w Porcjunkuli, aby Jego Pani Ubóstwo mogła tam zamieszkać i wycisnąć po wszystkie czasy piętno swego ducha na zgromadzeniu. Tam właśnie nowicjusze pobierali pierwsze nauki i przyuczali się do sposobu życia i obowiązków zakonnych. Skoro ktoś wyrażał pragnienie wstąpienia do zgromadzenia, prowadzono go do Franciszka, który poddawał postulanta pewnemu egzaminowi jeśli interesowany złożył dowody prawdziwego powołania otrzymywał habit i pozwolono mu złożyć profesję. Franciszek wpajał w braci gotowość do niesienia wszelkich usług sąsiedzkich, największy jednak nacisk kładł na pielęgnowanie trędowatych. Miłość względem nich posunął do tego, że nie używał wyrażenia „ trędowaci”, lecz „ moi bracia chrześcijanie”. Pewnej nocy, gdy trwał na modlitwie, doznał pokusy żalu, że się poświęcił umartwionemu życiu. Opanował się niezwłocznie i odrzucił tę myśl, ale natychmiast nastąpiła nowa pokusa. Nie ustępowała, choć Franciszek biczował się z taką siłą, że ciało Jego było pokryte sinymi pręgami. Była to zima, na wzgórzu leżał śnieg, nie mogąc poskromić ciała dyscypliną, Franciszek wybiegł nago na śnieg i uczynił z niego siedem kup. Potem, zwyczajem południowców począł karcić się surowo: „ta wielka kupa – to twoja żona, te cztery to twoi dwaj synowie i dwie córki, tamte dwie – to twoi służący i służąca. Śpiesz ich przyodziać bo umierają z zimna”. W ten sposób drwił dzielnie ze swej pokusy, aż wreszcie przemarznięty do kości, zwrócił się do siebie „ Skoro troszczenie się o innych jest Ci tak niemiłe, myśl tylko otym, by służyć Bogu”. Wreszcie pokusa minęła i Franciszek wrócił do swej celi, składając dzięki Bogu. Od czasu pierwszej próby Franciszka w celu dotarcia do niewiernych zakon rozwijał się szybko. Liczba jego członków wzrosła, działalność zataczała coraz szersze kręgi. Pod koniec roku 1215 znano już braci w całej Italii środkowej i północnej. Zapoczątkowano również apostołowanie w Hiszpanii i w południowej Francji. W przeciwieństwie do innych reformatorów Franciszek i bracia nie tolerowali żadnych wystąpień przeciwko kapłanom, byli oni dla nich bowiem przedstawicielami i namiestnikami kapłaństwa Chrystusa. Tym , co źle mówili o kapłanie, Franciszek odpowiadał „ Nie wiem, czy jego życie zasługuje na szacunek, czy też nie, wiem jednak, że ręce jego rozdają sakramenty wielu ludziom i wiodą do zbawienia ich dusze, dlatego całuję jego dłonie z uszanowaniem”.
W listopadzie 1215 roku Franciszek został wezwany do Rzymu. Innocenty III zwołał sobór jeneralny do Lateranu na dzień świętego Marcina. Franciszek był obecny na soborze jako założyciel nowego zakonu. Za każdorazowym powrotem z misji do Porcjunkuli czuł coraz gorętsze pragnienie nawracania niewiernych, chcąc nade wszystko, aby świat cały dzielił z nim radość, jaką mu sprawiało służenie Chrystusowi.
Z dniem każdym obraz Boskiego Mistrza, któremu ślubował wiarę, występował przed Nim wyraźniej poprzez wszystko, na co patrzył. Baranek wiedziony na targ, przypominał Mu Chrystusa pojmanego przez oprawców, w trędowatym widział Jezusa, uginającego się pod brzemieniem cudzych grzechów, robak pełzający po ziemi mówił Mu o upokorzeniach Chrystusa. Pewnej nocy w 1216 roku gdy bracia pogrążeni byli we śnie, Franciszek wstał z posłania i udał się do kaplicy Porcjunkuli na modlitwę. Podczas modlitwy objawiła Mu się Obecność Boża. W widzeniu ujrzał Chrystusa, który kazał Mu iść do papieża i prosić o odpust zupełny dla tych, co wyspowiadawszy się ze skruszonym sercem odwiedzą Kościół Porcjunkuli.
Franciszek zwrócił się z tą prośbą do Honoriusza III. Prośisz o wielką łaskę rzekł papież. Panie mój odparł Franciszek, to o co proszę nie pochodzi ode mnie, lecz od tego, który mnie posłał od Pana naszego Jezusa Chrystusa. „ Moją wolą jest, abyś otrzymał czego żądasz”, rzekł papież i powiedział te słowa dwukrotnie. Podczas kapituły na Zielone świątki w 1223 roku omawiano ponownie rewizję reguły. Prawdopodobnie kardynał Hugolino przekonał Franciszka o konieczności przerobienia reguły w celu uzyskania od Stolicy Świętej ostatecznego i uroczystego zatwierdzenia. Wprawdzie Innocenty III sankcjonował regułę pierwotną, ale ta słowna aprobata przez sam swój charakter zawierzała ją w studium przejściowym. Tak więc Franciszek przystąpił na nowo do pisania reguły. Uczynił to z wielkim wzruszeniem. Po długotrwałej i cierpliwej pracy ciała i ducha Franciszek ukończył wreszcie regułę. W nowej Regule znajdujemy ujęty w formy bardziej umiarkowane ten sam sposób życia, jaki praktykowano pierwotnie. Jednakże przetworzona w sercu pełnym niepokoju i bólu, zyskała na trwałości i mocy, choć może utraciła coś z pierwotnego natchnionego idealizmu. 29 listopada 1223 roku papież Honoriusz III zatwierdził uroczyście Regułę.
Gdy Franciszek opuścił Rzym po uroczystym zatwierdzeniu reguły przez Honoriusza III czuł, że dokonał najważniejszego dzieła swego apostolstwa. Czuł, że Jego misja jest skończona, teraz miał tylko świecić przykładem. Korzystając z tej swobody zwrócił się z całą tęsknotą ku życiu ukrytemu w Chrystusie, swym Panu. Odtąd wir spraw ludzkich nie zamęci Mu spokoju ducha. Ramię Umiłowanego obejmuje Go coraz silniej, a głosy ziemi dochodzić doń będą poprzez życie mistyczne, które jest progiem wieczności. Tak wtedy bądź w czynnej służbie dusz, bądź w samotnej modlitwie, znalazł Franciszek spokój zatopienia swego życia w Bogu – Człowieku, który pociągał ku sobie wszystkie pragnienia uwielbiającego Go ucznia. Jedyną Jego myślą było nie rozstawać się nigdy z Chrystusem. Dla braci, którzy przebywali z Franciszkiem i kochali Go, stawał się on coraz bardziej podobny do tego, którego dusza Jego tak gorąco umiłowała.
We wrześniu wydarzył się wypadek, który na ciele Franciszka wycisnął niezatarte piętno namiętnego ukochania całego jego życia. Nie było dziełem przypadku, że Franciszek na krótko przed świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny udał się na Monte Alvernia, do pustelni położonej na wysokiej górze, którą to pustelnię pan Orlando ofiarował wiele lat przedtem do użytku braci. W duszy Franciszka działo się coś, że pożądał bezwzględnego odosobnienia w samotności wyniosłych szczytów . Do tej chwili jednak Franciszek nie miał świadomości tego co się stać miało. Wiedział tylko, że Jego długoletnie pragnienia i tęsknoty mają się urzeczywistnić i że niebawem otrzyma od Chrystusa nowe objawienie. Pewnego dnia Franciszek stał, pod bukiem w pobliżu swej celi i podziwiał kształt góry, której szczyt popękany był i podzielony szerokimi rozpadlinami. Potem zatonął w modlitwie podczas, której Bóg objawił Mu, że te szczeliny tak dziwne otwarły się cudownym sposobem w godzinę Męki Chrystusa, gdy według słów Ewangelisty, góry pękały. Od tej chwili Alverno stało się dla Franciszka miejscem świętym, wymownym świadkiem Męki Pańskiej. Równocześnie zstąpiło do duszy Franciszka zrozumienie tej tajemnicy i rozpaliło ją jeszcze bardziej miłością ku Mistrzowi Ukrzyżowanemu. Franciszek odtąd stał się mniej wrażliwym na rzeczy zewnętrzne i zatonął w kontemplacji.
Sam na tym urwisku skalnym Franciszek zstąpił do czyśćca, który poprzedza ściślejsze zjednoczenie człowieka z Bogiem. Zdarzyło się, że doznawał ucisku ducha, złe moce jagdyby rozpętane ku jego udręce nawet cielesnej wystawiały na próbę jego siłę ducha.
Gdyby tylko bracia mogli widzieć – zawołał – na jakie liczne i ciężkie cierpienia i próby wystawiają mnie szatany, nie byłoby wśród nich żadnego, któregoby nie ogarnęła litość i czułość dla mnie. Raz gdy rozmyślał o szczęściu błogosławionych i pragnął w nim uczestniczyć, zjawił Mu się anioł Boży w wielkiej wspaniałości. Musiał to być anioł muzyki gdyż trzymał w ręku wiolę i wydobywał z niej tak przecudne dźwięki, że Franciszek stracił wszelkie czucie ziemskie. Samotność Franciszka umilało towarzystwo sokoła, którego gniazdo znajdowało się w pobliżu Jego celi. Sokół ten przywiązał się do Franciszka i gdy on trwał na modlitwie przebywał przy nim i wyśpiewywał po swojemu chwałę Najwyższego. Podczas pewnego dnia, gdy Franciszek klęczał pogrążony w modlitwie, gdy ujrzał w widzeniu dziwną postać, która zbliżała się do Niego przeraził się bardzo. Skoro to dziwne zjawisko zatrzymało się na leżącym ponad Nim kamieniu, ujrzał, że był to człowiek i zarazem serafin. Ramiona Jego były rozłożone, stopy złączone, ciało przymocowane do krzyża. Dwa skrzydła wznosiły się nad Jego głowę, dwa były rozpostarte do lotu, dwa wreszcie okrywały całe ciało. Nagle w chwili wielkiego cierpienia Serafin zadał Franciszkowi cios, który ugodził jagdyby w Jego ciało i duszę. Potem po chwili, która wydawała Mu się wiekiem widzenie znikło. Gdy Franciszek przyszedł do siebie, pierwszą Jego myślą było pytanie, co mogło oznaczać to widzenie. W tejże chwili pojął znaczenie wizji: na ciele Jego pojawiły się rany ukrzyżowanego Serafina. Na rękach i nogach miał blizny i rany, a w bliznach tych widniały ślady gwoździ. Były one tak wyraźne, że można je było wziąć za gwoździe krzyża. Okrągłe główki ich wystawały nad dłońmi i stopami Franciszka, ostrza były pozaginane na wierzchniej stronie rąk i pod stopami. Na boku widniała rana od włóczni. Na myśl o tym jak Bóg z Nim postąpił, serce Franciszka napełniło się niewysłowioną wdzięcznością. Serce Franciszka było tak przepełnione radością, że pod wpływem poetycznego uniesienia musiał wyrazić słowami to, co czuł w duszy. Wziąwszy tedy pergamin i pióro, napisał poemat, któremu dano tytuł: „ Pochwała Boga Najwyższego”. Franciszek przebywał na Monte Alvernia jeszcze czas pewien po czym powrócił do Porcjunkuli. W rzeczywistości Franciszek wiedział, że jego ziemskie życie zbliża się ku końcowi. Był jak oblubienica, która myśli jedynie o przygotowaniu domu na godne przyjęcie tego, kogo dusza jej miłuje. Poza tym pewnej nocy, gdy brat Eliasz zatrzymał się w Foligno w towarzystwie Franciszka, miał tam znamienne widzenie. Oto we śnie ujrzał czcigodnego kapłana w białej szacie, który kazał mu wstać i oznajmić Franciszkowi, że za dwa lata na wezwanie Pana pójdzie w drogę, którą odchodzi wszelka istota śmiertelna. Na tę wieść dusza Franciszka rozradowała się i cała jego istota poczęła z utęsknieniem oczekiwać wezwania Pana. Franciszek ulegając prośbą swoich braci postanowił udać się do lekarza jednak w drodze postanowił odwiedzić siostrę Klarę zarówno dla pokrzepienia swej duszy jak dla jej pociechy. Nikt na świecie nie był w stanie zrozumieć tajemnicy, którą w sobie nosił, ona jednak mogła wiedzieć, co on sam o tym myślał i czego pragnął. Odwiedziny te miały być krótkie, gdyż podróżni zamierzali nazajutrz udać się w dalszą drogę. W nocy jednak zdrowie Franciszka pogorszyło się i było widoczne, że narazie nie będzie mógł jechać dalej. Wówczas Klara, odgadując życzenie Franciszka, kazała zbudować szałas dla niego podobny do tego jaki miał w Porcjunkuli. Choroba się wzmogła, a do cierpień dręczących członki i nerwy przyłączyła się stopniowa utrata wzroku. Nadmiar złego myszy nawiedzały szałas. Ich natręctwo z powodu cierpień wprawiało go w nieznośne naprężenie nerwowe lękał się, że może stracić cierpliwość. W tej nowej udręce zwrócił się do Boga z prośbą o pomoc. Wtedy to Franciszek usłyszał ten oto głos „ Ciesz się więc, bracie i raduj z twoich cierpień i udręki : możesz być tak pewien mojego Królestwa jakdybyś się już w nim znajdował”. Franciszek przez resztę nocy trwał w uwielbieniu dla Pana. Upłynęło sześć tygodni, a może nawet więcej zanim Franciszek mógł udać się w dalszą podróż. Przybycie Franciszka do Rieti było rzeczywiście triumfalną niedzielą palmową. Poprzedziła go wieść o stygmatach był „ świętym”, któremu wszyscy hołd złożyć pragnęli. Pewien człowiek, którego stado nawiedziła jakaś choroba przyszedł do braci i prosił, aby dali mu wodę, w której Franciszek umył ręce i nogi. Po powrocie do domu, pokropił trzodę tą wodą, a choroba natychmiast znikła. Po przybyciu do Rieti umieszczono Franciszka w pałacu biskupim. Tu przyprowadzano mu chorych, aby ich uzdrawiał przez swoje modlitwy i błogosławieństwo. Prawdopodobnie dla uniknięcia gwaru świata Franciszek kazał przenieść się do pustelni, gdzie poddał się przepisanej przez lekarza kuracji. W celu złagodzenia bólu oka, uznano za potrzebne zastosować wypalanie na górnej części policzka. Wypalanie to nie przyniosło znaczniejszej ulgi. Wezwano drugiego lekarza, który przypalił oba uszy, przebijając je rozżarzonym żelazem, ale i to nie pomogło. Spokojna cierpliwość z jaką Franciszek znosił te wszystkie operacje, wprawiała w podziw tych, co Go pielęgnowali.
Zalecane przez lekarzy środki przynosiły tylko chwilową ulgę, nie zdołały zwalczyć jednak choroby. Franciszek słabł coraz bardziej i widocznym było, że koniec zbliża się szybko. Tym czasem posłano po brata Eliasza, który przybył śpiesznie, aby przywieźć Franciszka z powrotem do Asyżu. Wiedział bowiem, że Franciszek pragnął umrzeć tam, gdzie znalazł powołanie. Tymczasem jednak siły Franciszka słabły szybko. W Asyżu przyszedł go odwiedzić pewien lekarz, który oznajmił Mu, że jego choroba jest nieuleczalna i przypuszczam, że umrzesz w końcu września lub około czwartego dnia października. Na to Franciszek położył się na łóżku i wzniósł ręce ku niebu wydając okrzyk „ Witaj siostro Śmierci”, a na twarzy Jego widniała wielka radość. Wkrótce potem Eliasz uzyskał zgodę miasta na przeniesienie umierającego Franciszka do Porcjunkuli, gdyż Święty pragnął serdecznie umrzeć tam w domu, gdzie zaślubił Panią Ubóstwo. To też Franciszek odbył ostatni etap swojej drogi powrotnej do domu. Przebyli już blisko połowę drogi i doszli do szpitala Crucigen skąd roztacza się widok na miasto. Wówczas Franciszek kazał zatrzymać się niosącym go ludziom i postawić nosze na ziemi tak, aby twarzą był zwrócony ku miastu. Poczym po krótkiej modlitwie udzielił błogosławieństwa miastu Asyżowi. Następnie uroczysty pochód wyruszył w dalszą drogę do Porcjunkuli. Gdy Franciszek wrócił po raz ostatni do swej ukochanej kaplicy wśród lasu, zapadał zmrok nad Jego życiem.
Teraz Jego ziemskie troski były skończone, lecz Siostra śmierć ociągała się jeszcze. Franciszek oczekiwał jej z pieśnią na ustach, radując się, że przyjdzie wtedy, gdy Bóg zechce. Gdy nadeszły ostatnie chwile, bracia położyli Go bez odzienia na gołej ziemi. Odgadując Jego życzenie, mieli w chwili śmierci czytać Mu ewangelię o Męce Pańskiej według świętego Jana.
Gdy skończono czytać kazał się Franciszek położyć na grubym płótnie i posypać popiołem, uprzedzając w ten sposób obrzędy pogrzebowe. I gdy bracia stali dokoła przejęci czcią i żałością skonał. W tej samej chwili jeden z braci, człowiek święty, ujrzał kulę ognistą, która na małym obłoczku, niby na falach wód, unosiła się prosto ku niebu. Był to dzień 3 października 1226 roku. W niespełna dwa lata potem 16 lipca 1228 roku Franciszek był kanonizowany przez przyjaciela swego kardynała Hugolino, wówczas powołanego na Stolicę Świętą pod imieniem Grzegorza IX. Lecz choć świat czcił Go tak nieudolnie, znaleźli się ludzie, a było ich wielu, którzy kochali Go i rozumieli. Nie na próżno więc żył Franciszek.